De historisch-socioloog als globetrotter 1
DE HISTORISCH-SOCIOLOOG ALS GLOBETROTTER
Impressies van een internationaal congres
Kleine voordracht van Gerard Borst
Een jaar of wat geleden was ik verslingerd aan Voskuils roman fleuve Het Bureau. Hoe verging het mij bij het lezen? Het was, om het maar eens populair te zeggen, een kwestie van constant dubbel liggen. In deel drie van de cyclus, getiteld Plankton, zorgt Maarten Konings bezoek aan een internationaal volkskundig congres in Boedapest voor hilariteit. Het begint al in de trein van Wenen naar Boedapest als het congres nog in het verschiet ligt. Tegenover Koning zit een jonge Amerikaanse farmacologe die hem vraagt naar het onderwerp van zijn paper. 'De wieg,' antwoordt Maarten. De roman vervolgt dan met het Amerikaanse meisje:
Ze keek hem verbaasd aan. 'The what?'
'The cradle,' herhaalde hij wat duidelijker. 'The thing they put the small ones in, when they want to get rid of them.'
Het meisje keek hem met een ongelovig lachje aan.
'So etwas Dummes habe ich noch nie gehört,' zei het Hongaarse meisje dat naast hem zat.
Hij glimlachte. 'Ich auch nicht.'
Op het congres zelf woont Maarten een lezing bij over het vrouwenhemd in Slowakije:
De spreekster schikte de blaadjes die ze in haar hand had op de lessenaar en keek in de richting van de projector. 'Bitte das erste Bild.'
'Das ist schon da,' antwoordde Füzes vanuit het donker.
Ze draaide zich langzaam om naar het projectiescherm. 'Ich sehe, es ist schon da.'...
Van wat ze daarna zei, verstond Maarten zo weinig dat hij al gauw geen moeite meer deed. Hij liet zijn gedachten zwerven tot ver buiten het congrescentrum, af en toe een blik werpend op het projectiescherm wanneer daar opnieuw een vrouwenhemd verscheen. 'Verstehen Sie etwas von dem was sie sagt?' vroeg hij zachtjes aan Klee.
'Nichts,' bromde Klee terug [...].'
Zulke dingen - een onverstaanbaar verhaal, afdwalende gedachten - beleeft elke congresganger van tijd tot tijd. In Helsinki, waar tussen 21 en 25 augustus 2006 het veertiende International Economic History Congress plaatsvond, had ik het zelf bij een lezing over migratie in het Frans. 'Repeterend geweer,' noteerde ik in m'n congresschrijfblok. 'Niet te volgen.'