Italië, bakermat van de penningkunst

Met de hernieuwde belangstelling voor de antieke oudheid in Italië in de veertiende en vroege vijftiende eeuw groeide ook de belangstelling voor antieke munten. Deze belangstelling leidde, dankzij de toenemende bewustwording van het individu en de bloei van de portretschilderkunst, tot het ontstaan van een heel nieuwe kunstvorm: de penning.

Een bronzen portretpenning van de Oost-Romeinse keizer Johannes Palleologus (1438) wordt algemeen beschouwd als de allereerste penning. Maker was de Italiaanse schilder Pisanello.

Het fenomeen kreeg al snel navolging: vorsten, geleerden en kunstenaars lieten zich op een penning vereeuwigen.
Dankzij de vele contacten tussen Italië en de Nederlanden bereikte de penning ook onze windstreken. Opnieuw nam een schilder het voortouw: in 1519 maakte Quinten Matsys een portretpenning van de humanist Erasmus.