Tot kopen verleid, en vervolgens in het graf gejaagd
De financiële kladderadatsch van 1907
lezing door Gerard Borst
Naarmate de financiële crisis sterker doorwerkt in de reële economie wordt de behoefte aan historische verdieping bij de actualiteit groter. In de kranten kent de nobele kunst van het vergelijken met vroeger een groeiend leger beoefenaars. Alle aandacht gaat uit naar de Wall Street Crash van 1929. Dat is niet zo vreemd. Deze beurskrach markeerde het begin van de Grote Depressie, die zo ingrijpend was dat zij vele decennia later nog altijd door de internationale herinnering spookt. Minder diep in het collectieve geheugen gegrift staat een periode van economische malaise die ook werd ingeluid met een formidabele financiële crisis, de periode 1907-1908. Op deze periode richt Borst in zijn lezing de camera.
Tot de curiosa in de bibliotheekcollectie van het Geldmuseum behoort een roman van de Tachtiger Willem Paap (1856-1923). Het gaat om De doodsklok van het Damrak, honderd jaar geleden gepubliceerd. De roman vertelt het verhaal van het gitzwarte beursjaar 1907.
Amerikaanse dollarbaronnen plunderen zich tot multimiljonair door de New Yorkse koersen te manipuleren. De tuchthuisboevenstreken van deze met gemeenheid gewapende gelovigen in de goden Graai en Gap hebben hun weerslag op de beurs aan het Amsterdamse Damrak. Aan dit 'reuzen-Monte-Carlo' verdampen ettelijke miljoenen.
Paap haalt in de pamflettistische roman fel uit naar de Amsterdamse commissionairs in effecten die munt slaan uit de catestrofe. Met mooie praatjes weten deze 'beursploerten' hun slachtoffers keer op keer te verleiden aan het Damrak op koopjesjacht te gaan. De afloop is in veel gevallen fataal. Financieel gedupeerden, meestal brave burgerlieden, plegen bij bosjes zelfmoord.
Zo gaat het in de roman. In zijn lezing gaat Borst in op de vraag naar het werkelijkheidsgehalte van Paaps voorstelling van zaken.
Twee jaar geleden begon Gerard Borst in het Geldmuseum met zijn causerieënreeks Geld in Fictie. Deze lezing is deel vier in de reeks.